प्रतिफल बढाउने दबाबले बैंकिङ क्षेत्रमा विचलन «

प्रतिफल बढाउने दबाबले बैंकिङ क्षेत्रमा विचलन

नियामक निकाय सदैव चुस्त रहनुपर्नेमा केही बैंक तथा वित्तीय संस्थाले प्रणालीगत जोखिम बढाउँदा पनि नियामक निकाय मौन रहनु भने सन्देहास्पद छ ।

नेपालमा सबैभन्दा पारदर्शी तथा लगानीका लागि आकर्षक मानिएको क्षेत्र बैंक तथा वित्तीय संस्था हो । सेयर बजारमा पनि अन्य क्षेत्रभन्दा यही क्षेत्रको दबदबा कायम छ । विगत तीन वर्षदेखि राजनीतिक रूपमा स्थिरता आएको बुझिए पनि त्यो दीर्घकालीन हुन नसक्नुका कारण राजनीतिक अस्थिरताको निरन्तरता तथा सरकारको अनावश्यक हस्तक्षेपका कारण मुलुकमा व्यावसायिक वातावरण धुमिल हुँदै जाँदा बैंक तथा वित्तीय संस्था पनि प्रतिफल बढाउन दबाबमा आएर नियामक निकायलाई झुक्याउने गरेको पाइन थालेको छ । यो नियामक निकायका लागि त चुनौती हो नै, हालसम्म सबैभन्दा पारदर्शी तथा असल व्यावसायिक अभ्यास भएको क्षेत्र मानिएको वित्तीय मध्यस्थता क्षेत्रका लागि तथा सर्वसाधारण ग्राहकका लागि भने निकै दुःखद हो । पछिल्लो समय बैंकहरूको नाफामा ब्याजबाट प्राप्त हुने आम्दानीको हिस्सा घट्दै जानु र ब्याजदरमा पनि तीव्र प्रतिस्पर्धा हुनुका कारण प्रतिफल घट्दो छ ।
तर, आफ्ना लगानीकर्तालाई बढी प्रतिफल दिनुपर्ने दबाबमा उनीहरू नियामक निकायलाई झुक्याउन थालेका छन् । नेपाल राष्ट्र बैंक नेपालका अन्य नियामक निकायभन्दा कानुनी तथा संस्थागत रूपमा सक्षम मानिन्छ । तर, राष्ट्र बैंकलाई कमजोर बनाएर फाइदा लिने कोसिस नभएका होइनन् । यसबाट समग्र वित्तीय क्षेत्रको बदनामी त हुन्छ नै, साथै बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रले नै यसको दुष्परिणाम भोग्नुपर्छ । दीर्घकालीन रूपमा यसको नकारात्मक प्र्रभाव अर्थतन्त्रमा पनि पर्छ । साथै, नियामक निकाय सदैव चुस्त रहनुपर्नेमा केही बैंक तथा वित्तीय संस्थाले प्रणालीगत जोखिम बढाउँदा पनि नियामक निकाय मौन रहनु भने सन्देहास्पद छ ।
बैंक तथा वित्तीय संस्थाको मुख्य काम सर्वसाधारणबाट निक्षेप संकलन गरी उनीहरूलाई नै व्यवसाय गर्नका लागि ऋण लगानी गर्नु हो । निक्षेपमा दिने र ऋण लगानीबाट प्राप्त हुने ब्याजदरको अन्तर नै बैंकहरूको मुख्य आम्दानीको स्रोत हो ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंकहरूको लिने र दिने ब्याजदरको अन्तर (स्प्रेडदर) मा ४.४ प्रतिशत सीमा निर्धारण गरिदिएको छ, जसका कारण बैंकहरूको ब्याज आम्दानीमा खेल्ने धेरै ठाउँ हँुदैन । त्यसैले पछिल्लो समय विकृति बढ्नुको कारण नाफा घट्नु हो । तर, बैंकहरू नाफा कमाउनका लागि अन्य व्यवसायमा पनि लाग्न थालेका छन् । चालू आवको तेस्रो त्रैमाससम्ममा बैंकहरूको नाफा वृद्धि भए पनि हालसम्म मुख्य आम्दानीको स्रोत मानिएको ब्याज आम्दानी भने घटेको छ । २०७६ चैतसम्ममा वाणिज्य बैंकहरूले ९८ अर्ब ८ करोड २१ लाख खुद ब्याज आम्दानी गरेकोमा २०७७ चैतमा २.२१ प्रतिशतले घटेर ९५ अर्ब ९० करोड ६१ लाखमा झरेको छ । जबकि चालू आवको चैतसम्म बैंकहरूले ५० अर्ब ७४ करोड २५ लाख रुपैयाँ खुद नाफा गरेका छन् । गत आवको चैतसम्ममा बैंकहरूले ४५ अर्ब २४ करोड ७४ लाख रुपैयाँ नाफा गरेकोमा यस वर्ष १२.१४ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । तर यो बृद्धिको मुख्य कारण बैंकहरूले खराब कर्जा उठाएर जोखिम व्यवस्थाबाट फिर्ता गर्नु हो । उनीहरूले व्यवसाय बिस्तार गरेर नाफा बढेको होइन । यसबाहेक बैंकहरूको ब्याजबाहेकको अन्य क्षेत्रबाट हुने आम्दानी उच्च बढेको छ ।
यसरी बैंकहरूको नाफालाई ब्याज आम्दानीबाहेक अन्य सेवा शुल्क र कारोबारबाट हुने आम्दानीले सहयोग गर्नु भनेको बैंक तथा वित्तीय संस्थामा ब्याजमा मात्रै खेलेर नाफा गर्ने प्रवृत्ति कम हुनु पनि हो । चालू आवको तेस्रो त्रैमासको वित्तीय विवरणका अनुसार बैंकहरूको ब्याज आम्दानी घट्दा अन्य आम्दानी भने शतप्रतिशतभन्दा बढीले वृद्धि भएको छ । २०७६ चैतको तुलनामा २०७७ चैतमा बैंकहरूको विभिन्न प्रकारका सेवा उपलब्ध गराएबापत लिने सेवा शुल्क तथा कमिसन आम्दानी १०.५८ प्रतिशत, एलसी, सुन कारोबारलगायतबाट प्राप्त व्यापार आम्दानी १५.८८ र सेयर कारोबारलगायतबाट प्राप्त अन्य आम्दानी १०६.९२ प्रतिशतले बढेको छ ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्