प्रा.डा. विकाशराज सत्याल
बुधवार, माघ २९, २०७६

चीनमा उत्पन्न कोरोना भाइरसको प्रकोपले अहिले विश्व नै संत्रस्त छ । भनिन्छ, यो भइरस चमेरो या सर्पको मासु खानेहरूबाट सुरु भएको थियो । ब्रिटिस पत्रिका टेलेग्राफको अनुसार अहिलेसम्म अनियन्त्रित यो प्रकोपले सन् २००२ को सार्सको प्रकोपभन्दा तीनगुणा ठूलो विश्व आर्थिक संकट निम्त्याउन सक्छ । सार्सले एसियन बजारमा नै १२ देखि १८ अर्ब डलरको आर्थिक धक्का र विश्व अर्थतन्त्रमा झन्डै १ सय अर्बडलरको आर्थिक धक्का पारेको अनुमान गरिन्छ ।

1473
के.बी. बस्नेत
मंगलबार, माघ २८, २०७६

विकास एक निरन्तर प्रक्रिया हो । यसलाई तीव्रता दिन प्रशासन चुस्त एवं प्रभावकारी हुनुपर्छ । कुनै पनि देशको सर्वतोमुखी विकासका लागि स्वतन्त्र, निष्पक्ष र तटस्थ प्रशासनयन्त्र अपरिहार्य मानिन्छ । वास्तवमा विभिन्न राजनीतिक अस्थिरताको समयमा कर्मचारीतन्त्रले उल्लेखनीय काम गर्न सक्छ । यसको उदाहरण विगतमा फ्रान्सको कर्मचारीतन्त्रले प्रस्तुत गरेको छ । प्रशासनयन्त्र कुनै पनि राष्ट्रको सम्पत्ति हो । यसमा राजनीतिक हस्तक्षेप भए कुनै पनि क्षेत्रको विकासमा नकारात्मक असर पर्छ । परन्तु यो कुरा सबैले बुझेका छैनन् ।

322
समीर रेग्मी
मंगलबार, माघ २८, २०७६

फेब्रुअरी १ मा मोदी सरकारको दोस्रो कार्यकालको पहिलो बजेट प्रस्तुत भयो । उक्त बजेटले आय करमा ठूलै छुट दिएर मध्यमवर्गीय परिवारलाई खुसी पा-यो । बजेटमा ५ लाख भारुसम्मको आम्दानीलाई कर मिनाहा ग¥यो । योभन्दा माथिको आम्दानीमा पनि कर आधा पारियो । तर मध्यवर्गीय परिवार खुसी भए पनि गरिब र दयनीय अवस्थामा रहेका मानिसहरू भने उक्त बजेटबाट खुसी हुन सक्ने अवस्था रहेन । उनीहरूको पीडामा झनै पीडा थपिया । उनीहरूको रोजगारी र आयका लागि व्यवस्था गरिएको कोषको रकममा १२ प्रतिशतको कटौती हुँदा उनीहरूको रोजगारी खोसिने र आय कमजोर हुने अवस्था आयो ।

388
शम्भु घिमिरे
मंगलबार, माघ २८, २०७६

लघुवित्त उद्योग बैंकिङ क्षेत्रमा नयाँ प्रयोग हो । यसको लक्ष्य नै कम आय भएका व्यक्तिलाई अवसर उपलब्ध गराई आत्मनिर्भर बनाउन कर्जा उपलब्ध गराउनु, बचत गर्न सिकाउनु र जोखिम न्यून गर्नु हो । यी उद्देश्य पूरा गर्न लघुवित्त उद्योगले मान्यता प्राप्त गरेको छ र विविध व्यावसायिक मोडलका साथ विश्वव्यापी रूपमा अगाडि बढिरहेको छ । नेपालका लघुवित्तहरू नोबेल पुरस्कार विजेता मुहम्मद युनसको ग्रामीण मोडलमा सञ्चालित छन् । उन्नाइसौं र बीसौं शताब्दी धनीका लागि सुखद थियो तर आज परिस्थिति बदलिएको छ ।

385
कारोबार संवाददाता
सोमवार, माघ २७, २०७६

विश्वका कुनै पनि जातजातिको उत्पत्ति थलो अर्थात् ऐतिहासिक भूमि हुन्छ । अझ आदिवासी हुनका लागि त पहिलो सर्त नै उत्पत्ति थलो अर्थात् ऐतिहासिक भूमि हुनुपर्ने हुन्छ । यहाँ उत्पत्ति थलो अर्थात् ऐतिहासिक भूमि, वंश–परम्परा, आदि–अनादि कालदेखि पुर्खाहरूले खाईखेली आएको खोलानाला, वनजंगल, अरूको भन्दा फरक र छुट्टै मातृभाषा, चाडपर्व, रहनसहन, संस्कार, संस्कृति, चालचलन, वेशभूषा, धर्म, जीवनचक्र, परम्परागत कानुन, हामी कुलुङ हौं भन्ने भावना, आफैँभित्र (कुलुङ–कुलुङबीचमै) विवाह गर्ने प्रचलन आदि भएको कुलुङ जातिको उत्पत्ति थलो अर्थात् ऐतिहासिक भूमि ‘महा–कुलुङ’ र कुलुङ जातिबारेमा छोटकरीमा चर्चा गर्ने प्रयास गरिएको छ । किनभने ढिलै भए पनि भ्रमण वर्ष सन् २०२० को अवसरमा ‘महाकुलुङ हेरिटेज ट्रेल’का रूपमा घोषणा गर्न वा भनौं प्रवद्र्वन गर्न सकिन्छ कि ? भन्ने यो लेखको पेट बोली रहेको छ ।

413
रत्न प्रजापति
सोमवार, माघ २७, २०७६

अफिसबाट फर्किंदै गर्दा कोटेश्वरको जाममा रोकिएँ । बाइक रोक्न पा’को छैन एउटी महिला पिठ्युँमा बच्चा बोकेर आइन् र हात पसार्दै भनिन्, ‘हजुर, अलिअलि सहयोग गर्नुस् । मेरो बच्चा सा-है बिरामी छ ।’ झ्वाट्ट मेरो दिमागमा आयो, यो काठमाडौं महानगर हो । यो महानगर त मगन्तेरहित भइसक्यो । फेरि यो मगन्ते कहाँबाट आयो-आइन् ?

593
बाबुकाजी कार्की
सोमवार, माघ २७, २०७६

ट्रेड युनियनले कर्मचारी वा कामदारको हितलाई सुनिश्चित गर्दै रोजगारदाता वा सरकारसँग आपसी सुमधुर सम्बन्ध बनाइराख्ने उद्देश्यबाट स्थापित गरिएको हुन्छ । सामान्यतया ट्रेड युनियन कामदारहरूको स्थायी प्रकृतिको संस्था हो । यसले आफ्ना सदस्यको रोजगारी तथा आर्थिक सुरक्षा र फाइदाको लागि काम गर्छ । टे«ड युनियनको काम, कर्तव्य र अधिकार अहिलेको विकसित विश्वमा झन् जटिल र परिवर्तनशील हँुदै आएको छ । यसको मुख्य ध्येय भनेको कामको अवस्थालाई सहज, सुविधायुक्त र आकर्षक ज्यालाका लागि पहल गर्नु हो । मजदुरले न्यायोचित ज्याला पाउन, काम गर्ने समय सीमित गर्न काम गर्ने स्थल सामाजिक तथा मनोवैज्ञानिक रूपले स्वच्छ, स्वस्थ र सुरक्षित बनाउने चाहना गरेका हुन्छन् । यी सबै अवस्थालाई व्यवस्थित र व्यावहारिक बनाउनु ट्रेड युनियनको मुख्य उद्देश्य होे ।

318
कारोबार संवाददाता
आइतवार, माघ २६, २०७६

लामो समयदेखि मेरै छिमेकीका रूपमा बस्दै आए पनि राम्रो चिनजान नभएका कारण प्रत्यक्ष भेट हुँदा पनि हाम्रो बोलचाल हुँदैनथ्यो । एक दिन उहाँ आफैंले ‘तपाईं दाहालजी होइन, म मदन भट्टराई’ भन्दै बोलाउनुभयो । त्यसपछि हामीबीच भेट हुँदा निकै नजिकको महसुस हुने गरी कुराकानी हुने गथ्र्यो ।

437
खेमराज निरौला
आइतवार, माघ २६, २०७६

अंग्रेजी नयाँ वर्षको सुरुवातसँगै निकै महŒवाकांक्षी रूपमा लिएको भ्रमण वर्ष–२०२० नेपालमा सुरु भएको छ । सरकारले सन् २०२० लाई राष्ट्रिय पर्यटन अभियान वर्षका रूपमा महŒव दिएर निकै तामझामका साथ भ्रमण वर्षको घोषणा गरेसँगै यसमा मिश्रित प्रतिक्रियाहरू पनि आउने क्रम जारी छ । यो अभियानको मुख्य लक्ष्य भनेकै २० लाख पर्यटक नेपाल भिœयाउने रहेको छ । तर, भ्रमण वर्षको घोषणासँगै पर्यटन पूर्वाधारका विषयमा भने अनेक टीकाटिप्पणी आउनुले तयारी नपुगेको पो हो कि भन्ने प्रश्न पनि गहन रूपमा उठ्ने गरेको छ । अझ सरकारले त सन् २०२१–२०३० लाई पर्यटन दशकका रूपमा मनाउने घोषणाले पर्यटन सम्बद्ध उद्योगीलाई थप उत्साही पनि बनाएको छ ।

353
देव गुरागाईं
आइतवार, माघ २६, २०७६

नेपालको सेयर बजार अत्यन्त तरल एवं संवेदनशील छ । बजार छिनमै घट्ने र छिनमै बढ्ने गरिरहन्छ, जुन प्रवृत्ति लगानीकर्ताका लागि निकै जोखिमपूर्ण हुन्छ । मिडियामा आउने समाचार, रिपोर्ट, विश्लेषण, अभिव्यक्ति आदिले पनि बजारलाई अत्यन्तै प्रभावित पारिराखेको पाइन्छ । यस्तो अस्वाभाविक उतारचढाज भएको अवस्थामा नयाँ एवं कम जानकारी भएका लगानीकर्ता धेरै घाटा खाइरहेका हुन्छन । लहैलहैमा लागेर सेयर बजारबाट कमाइन्छ भन्नेहरू धेरै फसेको उदाहरण हेर्न पाइन्छ ।

733
गोविन्द चापागाईं
शुक्रवार, माघ २४, २०७६

हाम्रो देशको ८५ प्रतिशत जनसंख्या कृषिक्षेत्रमै निर्भर रहेका छन् । किनभने भौगोलिक बनावटका कारण हाम्रो देशमा ठाउँअनुसार विभिन्न प्रकारका खाद्यबाली तथा नगदे बालीहरू उत्पादन हुन्छन् । खाद्य तथा नगदे बालीहरूमा पनि समयअनुकूल जस्तै वर्षे बालीमा धान, गहुँ, मकै, भटमास, कोदो, फापर आदि छन् भने हिँउदे बालीमा गाजर, मुला, काउली, आलु, दाल, तेलहन तथा सागसब्जी छन् । बर्खाको समयमा फर्सी, काँक्रो, घिरौँला, गोलभेंडा, सिमी, विशेष गरी सागसब्जीलगायत पाइन्छ ।

6098
अच्युतप्रसाद पौडेल ‘चिन्तन’
शुक्रवार, माघ २४, २०७६

हाम्रा पुर्खाले सन्तानले डाँडाकाँडा ढाकून् भनेर आशीर्वाद दिने गर्थे । अहिले हाम्रा डाँडाकाँडा रित्तै छन् र पनि गोर्खाली वीरताको इतिहासमा कमी आएको छैन । विश्वमा १ सय ९५ देश छन्, संयुक्त राष्ट्रसंघमा आबद्ध १ सय ९२ र अन्य एसोसिएट सदस्य गरी । नेपालीहरू संसारभरि पैmलिएकै कारणले हो, १ सय ५८ देशबाट त हामीलाई विप्रेषण रकम नै आउने गरेको छ । साँच्चै भन्नुपर्दा १ सय १० वटा देशसँग त वैदेशिक रोजगारीका लागि हाम्रो सम्झौता नै भएको छ ।

335
अर्जुनबहादुर कँडेल
शुक्रवार, माघ २४, २०७६

वस्तु वा सेवामा श्रेष्ठताको बोध नै गुणस्तर हो । यसले संगठनलाई बाँच्न र विकास गर्न सिकाउँछ । संगठनहरूमा प्रतिस्पर्धाको आधार नै कम मूल्यमा गुणस्तरीय वस्तु उपलब्ध गराउनु हो । गुणस्तरलाई कुनै पनि संगठनले बेवास्ता गर्नु हुँदैन । वित्तीय संस्थाहरूको लागित गुणस्तरको झनै ठूलो महत्व रहेको हुन्छ ।

439
देवेन्द्र अर्याल ‘आँसु’
बिहिवार, माघ २३, २०७६

स्थानीय तहलाई अधिकार प्रत्याभूत भएपछि विभिन्न प्रकारका नवीन कार्य स्थानीय स्तरमा भएको पाइन्छ । विकास–निर्माण, नीति–निर्माण, शासन सञ्चालनका आफ्नै मोडलमा स्थानीय तह पनि पर्ने गरेको छ, जसअनुरूप देशका विभिन्न महानगरपालिका, नगरपालिका तथा ग्रामपालिकाले आफ्नै पाठ्यक्रम बनाएर पठनपाठनमा पनि जोड दिएको देखिन्छ । उपत्यकामा काठमाडौँ महानगरपालिका, गोकर्णेश्वर, कीर्तिपुर, तारकेश्वर, मध्यपुर ठिमीलगायतका नगरपालिका तथा मुलुकका अन्य थुप्रै नगरपालिका तथा गाउँपालिकाले पनि स्थानीय पाठ्यक्रम निर्माण गरेर सोहीअनुरूप पाठ्यपुस्तक तयार पारी पठन पाठनको व्यवस्था गरिसकेका छन् ।

352
सुदर्शन अधिकारी
बिहिवार, माघ २३, २०७६

हाम्रो देशमा राष्ट्रिय गौरवका आयोजना भनेर दर्जनभन्दा बढी आयोजना सञ्चालनमा रहेका छन् । चुरे क्षेत्रमा देखिएको बहुपक्षीय समस्या समाधान गर्ने यस कार्यक्रमको मुख्य लक्ष्य भए पनि सो लक्ष्यअनुरूप कार्य भने हुन नसकेको तीतो यथार्थले प्रकृतिपे्रमीलगायत सबैलाई निराश बनाएको छ । त्यति मात्र नभई जैविक विविधता, भैगोलिक, सामाजिक र आर्थिक पक्षलाई ध्यानमा राखी वातावरण र जीवनस्तरमा सन्तुलन कायम राख्नु चुरे संरक्षण कार्यक्रम मुख्य उद्देश्य रहेको छ । आर्थिक वर्ष ०६७-६८ देखि वन तथा भूसंरक्षण मन्त्रालयअन्तर्गत यो कार्यक्रमको थालनी गरिएको छ । आर्थिक वर्ष २०७०÷७१ देखि भने राष्ट्रिय गौरवको आयोजना परिणत गरिएको थियो ।

333