भीम गौतम
आइतवार, भदौ १, २०७६
893

आजको नौ वर्षपछि अर्थात् २०८५ सालभित्र आन्तरिक विद्युत् खपत १० हजार मेगावाट पु¥याउने सरकारको लक्ष्य छ । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको प्रक्षेपणकै आधारमा पनि १६ सय मेगावाट नाघ्नुपर्ने हो तर अहिलेको विद्युत्को माग हेर्ने हो भने १३ सय मेगावाट पनि पुग्न सकेको छैन ।
शनिबारको विद्युत् माग १२५७ मेगावाटमात्र छ । विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार नेपालको कुल विद्युत् उत्पादन क्षमता १२ सय मेगावाट बराबर पुगेको भए पनि आन्तरिक उत्पादनतर्फ प्राधिकरणको ५१८ मेगावाट छ भने निजी क्षेत्रबाट ४४३ मेगावाटमात्रै उत्पादन भइरहेको छ । भारतबाट विद्युत् आयातको हिस्सा पनि २९६ मेगावाट रहेको छ । विद्युत् प्राधिकरणको तथ्यांकले चालू वर्षभित्र माथिल्लो तामाकोसी जलविद्युत् आयोजनासहितबाट करिब १ हजार मेगावाट विद्युत् थप हुने देखाएको छ । यसको आधारमा अर्को वर्ष विद्युत् प्राधिकरणको केन्द्रीय ग्रीडमा झण्डै २२ सय मेगावाट बराबरको विद्युत् उपलब्ध हुन्छ । तर, विद्युत्को डिमाण्ड भने पछिल्लो समय निरन्तर घटिरहेको छ । आर्थिक वर्ष २०७२÷७३ मा १३८५ मेगावाट, आर्थिक वर्ष २०७३÷७४ मा १४४४ र आर्थिक वर्ष २०७४÷७५ मा १५०८ मेगावाट पुगेको विद्युत् माग गत आर्थिक वर्ष २०७५÷७६ मा भने घटेर १३२० मेगावाटमा झरेको छ ।

तीन वर्ष अघिदेखि सर्वसाधारण र अघिल्लो वर्षदेखि उद्योगधन्दाको लोडसेडिङ अन्त्य भएपछि विद्युत्को उपयोग अझ बढ्नुपर्ने हो, तर घटेको छ । विद्युत् प्राधिकरणका प्रवक्ता प्रवल अधिकारी विद्युत्को माग घटेको स्वीकार्दै ग्राहकमा दक्षतापूर्ण विद्युत् उपयोग तथा उद्योगधन्दाको विद्युत् खपत अनुमानभन्दा कम देखिएकोले माग घटेको बताउँछन् । “माग बढ्दै जानुपर्ने हो, घटेको छ, यसमा विद्युत् कम खपत गर्ने दक्षतापूर्ण उपकराको प्रयोग पनि एउटा कारण हो भने अर्को बढी विद्युत् आवश्यक पर्ने बिहान बेलुकाको पिक आवरभन्दा दिउँसो विद्युत्ीय उपकरण चार्ज गर्ने क्रम बढेकोले पनि यस्तो देखिएको हो,” उनी भन्छन्, “उद्योगहरूको पनि अनुमानितभन्दा वास्तविकतामा कम खपत देखिएको छ ।”
१० वर्षभित्र १० हजार मेगावाटको आन्तरिक खपतसहित १५ हजार मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखे पनि सरकारले विशेष जोड दिएर औद्योगिक क्षेत्रको वृद्धि, विद्युतीय सवारीसाधनको उपयोगलगायतमा नगएसम्म यस अवधिमा १० हजार माग पु¥याउन कठिन देखिएको छ । हाल कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी) मा उत्पादन क्षेत्रको योगदान ६ प्रतिशत छ भने उद्योगको विद्युत् खपत एकतिहाई मात्र छ । अझ सरकारले सरकारले सन् २०२३ भित्र प्रतिव्यक्ति विद्युत् खपत ७ सय किलोवाटआवर (युनिट) र सन् २०२८ सम्म १५ सय युनिट पु¥याउने लक्ष्य समेत राखेको छ ।
विज्ञहरूले अहिलेकै अवस्थालाई विश्लेषा गर्दा विद्युत् माग बढाउन कठिन र चुनौतीपूर्ण रहेको बताउँदै आएका छन् । ऊर्जा मन्त्री वर्षमान पुनले भने सरकारले लक्ष्य हासिल गर्ने बताएका छन् । “सरकारले विद्युत् खपतका लागि योजनासहित अघि बढ्छ,” उनी भन्छन् । उनले सरकारले विद्युत्ीय सवारी साधनको वृद्धिका लागि २० वटा चार्जिङ स्टेशन निर्माण गर्न लागेको बताए । प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कुलमान घिसिङ प्रशारण लाइन र सवस्टेशन भएमा अहिले तत्काल ३ सय मेगावाटको थप माग रहेको र यो माग बढ्दै जाने बताउँछन् ।
सरकारले ग्यासको सट्टा विद्युत्ीय चुल्होको प्रयोग, उद्योगधन्दामा सहज तरिकाले विद्युत् उपलब्धता, विद्युत्ीय सवारी साधनको वृद्धि लगायतका योजना अघि सारेपनि विद्युत् तुलनात्मक रूपमा अझै महँगो छ । विद्युत्को खपत बढाउनका लागि विद्युत्को मुल्य घटाउनुको साथै व्यवस्थित रूपमा उद्योगधन्दालाई डेडीकेटेड फिडरको व्यवस्थापन गर्न सकेमा ढुक्क भएर उद्योगधन्दा थपिने भएकोले यसतर्फ सरकारले ध्यान दिनुपर्ने विज्ञहरूको सुझाव छ ।