Logo

सेयर बजार अब के होला ?

केही समयपहिले सेयर बजार सर्वाधिक चर्चा र चासोको विषय थियो । अहिले धेरैका लागि सामसुम छ । करोडौं लगानी गर्नेहरू छुट्टै वर्गका हुन् र त्यस्तो संख्या सीमित छ । ४-५ लाख मानिसले सेकेन्डरी बजारमा लाखौं रुपैयाँ लगानी गरेका छन्, उनीहरूका लागि भने चासो छ ।

बढ्ला बढ्ला भन्दाभन्दै यत्रो महिना बित्यो, वर्ष बित्यो, अब त पक्का बढ्ला नि भन्ने आशा पैसा फसाएका मानिसहरूलाई छ । यसअघि नभएको नयाँ आधार केही छ त बढ्नलाई भनेर विचार गर्‍यो भने त्यो त छैन । धेरै समय तल झरेको हुनाले अब बढ्ला भन्ने नै आधार हो । तल झरेपछि बढ्छ भन्ने अनुमान त सही हो । तर, कहिले बढ्छ भन्ने सही नहुन सक्छ । अझै घटेर बढ्छ कि यसमै बढ्छ भन्ने पनि सही नहुन सक्छ । बढेर कहिलेसम्म कति पुग्छ भन्ने पनि सही नहुन सक्छ ।

बजारको ओरालो यात्रा
नेपालको सेयर बजारमा कारोबार हुने कम्पनीहरूको सेयर मूल्यको औसत नेप्से परिसूचक २०७८ साल भदौ २ गते ३१९८ मा बन्द भएकोे थियो, जुन अहिलेसम्मको उच्चतम औसत मूल्य हो । त्यसपछि ओरालो लाग्न थाल्यो । धेरै विज्ञले २५०० भन्दा तल झर्दैन भन्ने अनुमान गरेका थिए । २०७८ को मंसिर २७ मा २२८७ मा झरेपछि उनीहरूले यही लो बिन्दु हो भने । हुन पनि बढ्दै २०७८ को माघ ३ मै २९४९ पुग्यो ।

त्यसपछि पुनः घट्न थालेपछि विज्ञहरूले अब माथि जान्छ, अब माथि जान्छ भन्दाभन्दै झर्ने क्रम रोकिएन । २३०० भन्दा तल जाँदैन भन्नेमा उनीहरू विश्वस्त भए । तर २३०० लाई तोडेर २०७९ असार ९ मा नेप्से परिसूचक १८४७ मा झर्‍यो ।

१८०० को लेभलमा नेप्से धेरै समय रहँदैन, उकालो लाग्छ भन्ने अनुमान सर्वत्र सुनिए । तर, झन्डै दुई वर्षदेखि नेप्से परिसूचक १८०० देखि २२०० को रेन्जमा घुमिरहेको छ । सेयर बजारले त्रिपल बटम लगाउँदैन भन्ने विज्ञहरूको भनाइ थियो । त्यसैले बढ्छ नै भन्ने अनुमान थियो । यदि तेस्रो पटक १८०० को लेभलमा झर्‍यो भने फर्कंदैन, धेरै तल जान्छ भन्ने उनीहरूको अनुमान थियो । तर, नेप्से परिसूचक यो अवधिमा चार पटक १८०० को लेभलमा आएर फर्केको छ ।

२०७९ को साउन १५ मा २१९४ पुगेको नेप्से परिसूचक सोही वर्षको असोज ९ मा १८१५ मा आयो । २०७९ पुस २५ गते २२१२ नेप्से परिसूचक २०८० जेठ १ गते फेरि १८१५ मा आइपुग्यो । त्यही साउन ७ मा पुनः २२२६ मा उक्ल्यो । सोही वर्ष कात्तिक १९ मा १८२५ मा झर्‍यो । सोही वर्ष माघ २ मा २१७० पुग्यो । त्यसयता दुई पटक १९६० सम्म झरेको छ । अहिले २०८१ जेठ ३ गते २०१८ रहेको छ ।

नेप्से परिसूचक
मिति डाउन मिति अप
२०७९ असार ९ १८४३ २०७९ साउन १५ २१९४
२०७९ असोज ९ १८१५ २०७९ पुस २५ २२१२
२०८० जेठ १ १८१५ २०८० साउन ७ २२२६
२०८० कार्तिक १९ १८२५ २०८० माघ २ २१७०

बैंकिङ भर्सेस हाइड्रो
नेप्सेमा १३ प्रकारका कम्पनी सूचीकृत छन् । सबैको औसतलाई नेप्से परिसूचक भनिन्छ । समूहगत सूचक र औसत सूचकको उतारचढावमा समानता देखिन्छ भन्ने हुँदैन । नेपालमा हाइड्रोपावर कम्पनीको सेयरलाई नन फन्डामेन्टल अर्थात् दिगो लाभांश क्षमता न्यून भएका क्षेत्रको रूपमा लिइन्छ । बैंकलाई फन्डामेन्टल अर्थात् दिगो लाभांश क्षमता भएका क्षेत्रका रूपमा लिइन्छ ।

नेप्से परिसूचक उच्चतम बिन्दु भएको २०७८ भदौ २ गते हाइड्रोपावर समूहको सूचक ३८७३ थियो, जुन हालसम्मको टप हो । बैंकिङ समूहको मूल्य त्यो दिन सर्वाधिक उच्च थिएन । यो समूहले साउन १० मै २१७४ को टप लगाएको थियो । नेप्से परिसूचक टपमा हुँदाको दिन बैंकिङ २१०१ मा झरिसकेको थियो । अहिले नेप्से परिसूचक २००० को लेभलमा हुँदा बैंकहरूको सेयर मूल्य सूचक १८०० हुँदाभन्दा तल झरिसकेको छ । हाइड्रोपावर कम्पनीहरूको सेयर मूल्य भने औसत सूचक २२०० हुँदाभन्दा माथि रहेको छ ।

२०७९ असारदेखि अहिलेसम्म हेर्दा हाइड्रोपावर समूह नौ पटक अप–डाउन भएको छ । यो अवधिमा बैंकिङ समूह सात पटक मात्र अप–डाउन भएको छ । २०८० असारपछि हाइड्रोपावर समूहले स्विङ गरेको छ भने बैंकिङ लगातार घटेको मात्र छ ।

हाइड्रोपावर समूह बैंकिङ समूह
मिति सूचक मिति सूचक
२०७९ असार ९ २०११ २०७९ असार २७ १३०९
२०७९ साउन १८ २६५३ २०७९ साउन १६ १४३८
२०७९ कात्तिक ३ १८९८ २०७९ पुस ४ १२६५
२०७९ माघ २४ २७३८ २०७९ पुस २६ १४२२
२०८० जेठ १ २२३३ २०७९ चैत २६ ११८७
२०८० असार ९ २६७३ २०८० साउन ७ १३८१
२०८० कात्तिक १९ १९०८
२०८० माघ २ २७४८
२०८१ जेठ ३ २४२६ २०८१ जेठ ३ १०५३

हाइड्रो र माइक्रोले थेगे
वाणिज्य बैंकहरूजस्तै अरू कम्पनीहरूको सेयर मूल्य घटेको भए अहिले नेप्से परिसूचक १७०० भन्दा तल झरिसक्थ्यो । हाइड्रोपावर कम्पनी र माइक्रो फाइनान्स कम्पनीहरूको सेयर मूल्यले नेप्सेलाई माथि अड्याएको हो । त्यसैगरी जीवन बीमा कम्पनी समूह पनि न्यूनतम मूल्यकै हाराहारीमा छ । निर्जीवन बीमा, अन्य, ट्रेडिङ, म्यानुफ्याक्चरिङ, विकास बैंक, फाइनान्स कम्पनी, होटल एन्ड टुरिज्म, म्यचुअल फन्ड र इन्भेस्टमेन्ट समूह न्युनतम बिन्दुबाट माथि उक्लेका छन् । यसरी हेर्दा जीवन बीमा र बैंकिङ एउटा ट्रेन्ड र बाँकी कम्पनी अर्को ट्रेन्डमा देखिन्छन् ।

नेप्सेमा सबैभन्दा बढी मूल्य घटेको समूह बैंकिङ हो । यसको मूल्य ५२ प्रतिशत घटेको छ । बैंकिङ समूह सूचक २१७४ बाट १०५३ मा झरेको छ । यस्तै, हाइड्रोपावर कम्पनीहरूको औसत मूल्य ४८ प्रतिशतमा झरेको छ । यो समूह सूचक ३८७३ बाट २०११ सम्म झरेको थियो । हाइड्रोपावर समूह अहिले ३७ प्रतिशत तल छ ।

त्यस्तै, २०८० वैशाखमा माइक्रो फाइनान्स समूह सूचक ३२१३ मा झरेको थियो । नेप्सेले २०७८ भदौ २ गते टप लगाउँदा यो समूह सूचक ५९८० थियो । माइक्रो फाइनान्सहरूको सेयर मूल्य ४६ प्रतिशतसम्म झरेर अहिले २७ प्रतिशत तल छ । माइक्रो फाइनान्स समूह २०८० मंसिरदेखि लगातार उकालो लागेको छ । २०८० मंसिर १९ मा ३२३५ रहेको सूचक अहिले ४३७० पुगेको छ । हाइड्रोपावर पनि न्यूनतम मूल्यबाट माथि नै रहेको छ ।

बैंक किन घटिरहेको छ
बैंक तथा वित्तीय संस्थाभित्र चार समूह छन् । वाणिज्य बैंक, विकास बैंक, फाइनान्स कम्पनी र माइक्रो फाइनान्स कम्पनी सबैको मुनाफामा अंकुश लगाउने गरी नेपाल राष्ट्र बैंकले नियमहरू जारी गरेको छ । सबै कम्पनीलाई ऋण असुल्न धौधौ परेको छ । तरलता भएर पनि कर्जा प्रवाह गर्न सकेका छैनन् ।

चारै समूहका कम्पनीको समस्या एउटै भए पनि वाणिज्य बैंकको सेयर मूल्य घट्दो क्रममा रहेको छ भने अरू समूह एक वर्षदेखि बढ्दो क्रममा छन् । वाणिज्य बैंकहरूको चुक्ता पुँजी निकै बढी छ । अन्य कम्पनीहरूको चुक्ता पुँजी २-३ अर्ब रुपैयाँ मात्र हुन्छ । वाणिज्य बैंकहरूको २०-३० अर्ब रुपैयाँ हुन्छ ।

बजारमा सेयर कित्ता धेरै भएका कारण वाणिज्य बैंकको सेयर मूल्य नबढेको विश्लेषण गरिन्छ । आपूर्ति धेरै र माग कम भएपछि मूल्य घट्छ भन्ने अर्थशास्त्रीय सिद्धान्त हुन्छ । सेयर बजारको हकमा सैद्धान्तिक रूपले भने यो मिल्ने कुरा होइन । जुनसुकै कम्पनीको सेयर किने पनि उपयोगिता फरक हुँदैन ।

ठूलो पैसा हातमा लिएर सेयर मूल्य तलमाथि गराउने प्रयत्न गर्ने खेलाडीहरूका लागि साना पुँजी भएका कम्पनी सहज हुन्छन् । ठूला कम्पनीको सेयर खरिद गरेर बजारमा अभाव सिर्जना गर्न कठिन हुन्छ । साना कम्पनीको सेयर आपसमा खरिद–बिक्री गरेर मूल्य बढाउन सकिन्छ ।

कम्पनीको लाभांश क्षमता घटेका कारण मूल्य घट्न सक्छ । अन्य क्षेत्रका कम्पनीको लाभांश क्षमता बढ्छ तर बैंकको बढ्दैन भन्ने बुझाइ मानिसहरूमा भएको हुन सक्छ । राष्ट्र बैंकले सबैलाई कडाइ गरे पनि थोरै स्रोत हुने कम्पनीले चुस्त व्यवस्थापन गर्न सक्छन्, धेरै स्रोत हुनेले सक्दैनन् भन्ने बुझाइ हुन सक्छ ।

राष्ट्र बैंकका अधिकारीहरूबाट बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई २० प्रतिशतभन्दा बढी मुनाफा गर्न दिनु हुँदैन भन्ने सार्वजनिक अभिव्यक्ति १० वर्षअघिदेखि आएको सुनिन्छ । अहिले झन् यसलाई १० देखि १५ प्रतिशतमा झार्नुपर्ने अभिव्यक्ति आउने गरेको छ । सेयर बजारमा यसको पनि प्रभाव परेको हुन सक्छ ।

दुई वर्षले के सिकायो ?
सेयर बजारका बारेमा गरिएका अनुमान कागताली मात्र हुन्छन् भन्ने पछिल्लो दुई वर्षको अनुभवबाट देखिन्छ । समग्र अर्थतन्त्रमा बिजनेस साइकल हुन्छ । यसमा पनि अल्पकालीन र दीर्घकालीन साइकल हुन्छ । विगतको साइकलका आधारमा भविष्यको साइकल अनुमान गर्दा मिल्दैन । सबै साइकलको अवधि, उतारचढावको बिन्दु र ढाँचा फरक हुन सक्छ ।

सेयर बजारको पनि साइकल हुन्छ, तर यसको अवधि, रेन्ज र प्याटर्न झनै अनुमान गर्न सकिँदैन । यसलाई असर पार्ने फ्याक्टर धेरै हुन्छन् । नसोचेको नयाँ फ्याक्टर थपिन सक्छन् । सोचेको पुराना फ्याक्टर हट्न सक्छन् । कसले विश्लेषण गर्दा कुन फ्याक्टरलाई कति भार दिए भन्ने कुराले फरक नतिजा आउँछ । त्यसैले आफ्नो वित्तीय क्षमता र जोखिम वहन क्षमता हेरेर बजारमा खेल्नु नै श्रेयस्कर हुन्छ ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्