लोठसल्ला प्रतिकेजी १५ लाखसम्म बिक्री «

लोठसल्ला प्रतिकेजी १५ लाखसम्म बिक्री

विश्वमै संकटग्रस्त रूपमा रहेको र क्यान्सर रोगको उपचारका लागि मुख्य वनस्पतिको रूपमा लिइने ‘माइरेई’ लोठसल्लाको बल्ल नेपालमा गणना सुरु भएको हो । विश्वमै नेपाल, चीन, म्यानमार, इण्डोनेसिया, भुटान लगायतका देशमामात्र पाइने र प्रशोधनपछि महँगो मूल्यमा बिक्री हुने माइरेईको गणना सुरु भएको हो । नेपालको काभ्रे, सिन्धुली र मकवानपुर जिल्लामा मात्र पाइने तथा व्यवस्थित रूपमा बिक्री वितरण नहुँदा अति सस्तो मूल्यमा बिक्री भइरहेको सो लोठसल्लाको ग्रीनहुड नेपाल काठमाण्डौले अनुसन्धान सुरु गरेको जनाएको छ ।
ग्रीनहुडका अध्यक्ष कुमार पौडेलले विश्वमै संकटग्रस्त अवस्थामा पुगेको लोठसल्लाको तीन जातमध्येको एक माईरेइको अनुसन्धान सुरु गरिएको र एक बर्षदेखि अनुसन्धान पुरा गरिसकिने जानकारी दिए । “सरकारको संरक्षित वनस्पतिमध्ये एक सो वनस्पति विश्वमै कम मुलुकमा र नेपालमा तीन जिल्लामामात्र पाइने भएपनि यसबारे हालसम्म अध्ययन भएको छैन, सरकारको अनुमति लिएर अनुसन्धान अघि बढाएका छौं,” उनले भने, “लौठसल्लाको गणना तथा दिगो संकलन गर्ने लक्ष्यसहित अनुसन्धान सुरु गरिएको छ, यसबारे सरकारले निर्देशिका तयार गर्दैछ ।”
वन तथा वातावरण मन्त्रालय र सो अन्र्तगतको वनस्पति विभागबाट स्वीकृति लिएर ग्रीडहुडले अनुसन्धान सुरु गरेको छ । नेपालका तीन जिल्लामा एक हजारभन्दा कम मात्र मोईरेई भएको अनुमान गरिएको छ तर ऐकिन तथ्यांक सरकारसँग पनि छैन । अनुसन्धानमा संलग्न रेसु बस्याल फिल्डमा गएर रुख गन्ने काम सुरु भएको बताउँदै अनुसन्धान सकिएपछि यसको एकिन तथ्यांक आउने बताउँछिन् । क्यान्सरजन्य रोग निको पार्ने औषधिजन्य केमिकल पाइने सो लोठसल्ला प्राकृतिक वासस्थानको संरक्षणको अभावमा नाजुक अवस्थामा पुगेको छ । क्यान्सर उपचारका लागि प्रयोग आधुनिक औषधि ट्याक्ससोल नामक केमिकल बनाउन यसको उपयोग हुने गरेको छ । ५ देखि १० बर्षमा पात निकाल्न सकिने र ठूलो रुख हुन लामो समय लाग्ने सो वनस्पतिको रुख विगतमा भैंसीको किलो र घर निर्माणमा उपयोग गर्ने गरिएको छ । हाल संकलन गरेर जथाभावी रूपमा बिक्री भईरहेको सो वनस्पति प्रति केजी पाँच सय रूपैयामा बिक्री हुँदै आएको छ । काभ्रेको बेथानचोक क्षेत्रमा यसको नर्सरी स्थापना गरी प्रतिकेजी ५ सय रुपैयाँमा बिक्री हुँदै आएको छ । तर, फर्माकम्पास डटकमका अनुसार भारतले ताईवानमा प्रशोधन गरेर प्रति केजी झण्डै १५ लाख अर्थात १३ हजार ५ सय २२ डलरमा बिक्री भएको छ ।
नेपालमा पाइने तीन प्रजातीको लोठसल्ला मध्ये तीन प्रजाती कन्र्टोटा पश्चिम नेपालमा, माइरेइ मध्य नेपालमा र वाली चियानामध्यदेखि पूर्वसम्म पाइने गरेको छ । सरकारले बेचविखनका लागि उच्च प्राथमिकता दिए पनि हालसम्म बजार व्यवस्थापन भने गर्न सकेको छैन । बजार व्यवस्थापनको अभावमा गुन्द्रुकको भाऊमा बेच्नुपर्ने अवस्था छ । हेटौंडामा लोठसल्ला बिक्रीका लागि प्रशोधन केन्द्र स्थापना भएपनि हाल बन्द भएपछि लोठसल्लाको व्यवसायिक रूपमा खेती गर्दे आएका किसान समेत समस्यामा परेका छन् ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्