भारतीय ऊर्जा एक्सचेन्जको ‘जोखिमयुक्त’ बजारमा नेपाल «

भारतीय ऊर्जा एक्सचेन्जको ‘जोखिमयुक्त’ बजारमा नेपाल

शनिबार बिहान १२ बजेदेखि दक्षिण एसियामै पहिलोपटक ऊर्जा आयातका लागि भारतीय एक्सचेन्ज बजारमा प्रवेश गरेको छ । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले लामो समयदेखि भारतीय एक्सचेन्ज बजारमा प्रवेशका लागि प्रयास गरे पनि बल्ल प्रवेश गरेको हो । यसअघि सौदाबाजी (नेगोसेसन) को आधारमा निश्चित विद्युत् खरिद सम्झौता (पीपीए) मार्फत बिजुली आयात गर्दै आएकोमा अब प्रतिष्पर्धाको आधारमा बिजुली किन्न सुरु गरेको छ ।
भारतीय एक्सचेन्ज बजारमा २४ घण्टामा ९६ पटक पीपीए दर हुने भएकाले नेपालले आवश्यक अनुसार प्रतिष्पर्धा गरेर एनभीभीएनमार्फत ढल्केबर–मुजफ्फरपुर अन्तरदेशीय प्रसारण लाइनमार्फत विद्युत् आयात सुरु गरिसकेको छ । शनिबार २५० मेगावाटसम्म आयात गरेको प्राधिकरणको आइतबार पनि २५० मेगावाट आयात गर्ने योजना छ । विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार, शनिबार बिहान १२ बजेदेखि शनिबार राती १२ बजेसम्म तथा आइतबार बिहान १२ बजेदेखि राती १२ बजेदेखि सम्मको पीपीए दर नेगोसेसनको आधारमा आयात गर्दा भन्दा धेरै सस्तो छ । नेगोसेसनको आधारमा ढल्केबर–मुजफ्फरपुरबाट प्रतियुनिट सरदर ४.१८ भारतीय रुपैयाँका साथै पाँचवटा १३२ केभीका प्रसारण लाइनबाट ६.१८ र ३३ केभीबाट ६.६८ भारतीय रुपैयाँमा खरिद गर्दै आएको छ तर एक्सचेन्ज बजारबाट शनिबार प्रतियुनिट ३.८१ र आइतबार ३.५१ भारतीय रुपैयाँमा आयात गरेको प्राधिकरणले जनाएको छ । प्राधिकरणका एक अधिकारीले भने एक साता यता कोभिडको कारणले एक्सचेन्ज बजारमा बिजुली सस्तो भए पनि मध्यकालीन र दीर्घकालीन रुपमा पीपीए गरेर ल्याउनेभन्दा यो बढी जोखिमयुक्त हुने बताउँछन् । ‘एक साताअघि प्रतियुनिट ८ रुपैयाँ भारतीय रुपैयाँ थियो, अहिले एक्सचेन्ज बजारमा केही घटेको छ,” ती अधिकारी भन्छन्, “मध्यकालीन र दीर्घकालीन रूपमा लिने बिजुलीभन्दा दैनिक एक्सचेन्ज बजारबाट लिने बिजुलीमा जोखिमता बढी हुन्छ, यो पूर्ण भरपर्दो पनि हुँदैन, त्यसकारण सबै एक्सचेन्ज बजारमा भर पर्दैनन् पनि, निश्चित प्रतिशतमात्र भर हुन्छ ।”
प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक हितेन्द्रदेव शाक्य भने भारतीय ऊर्जा एक्सचेन्ज बजारमा विद्युत् व्यापारका लागि प्रवेश गर्ने नेपाल दक्षिण एसियाकै पहिलो राष्ट्र बनेको बताउँदै सस्तो बिजुली आयात गर्न सुरु गरिएको दाबी गर्छन् । “प्राधिकरणले पहिलोपल्ट भारतीय बजारले निर्धारण गरेको दरमा शनिबारका लागि खरिद गर्दा अहिले आयात गरिरहेको मूल्यभन्दा भारु ३७ पैसा सस्तोमा विद्युत् पाएका छौं, यसबाट हाम्रो करिब ३० लाख ४८ हजार रुपैयाँ बचत भएको छ, अन्य दिनमा पनि विद्युत् खरिदका लागि प्रक्रिया अगाडि बढाइसकेका छौं,” उनले भने ।
प्राधिकरण र भारतीय कम्पनी एनटीपीसी विद्युत् निगम लिमिटेड(एनभीभीएन)बीच ढल्केबर–मुजफ्फरपुर प्रसारण लाइनमार्फत जुलाई–नोभेम्बरमा २५० मेगावाटसम्म, डिसेम्बर–अप्रिलमा ३५० मेगावाटसम्म र मे–जुनमा २०० मेगावाटसम्म विद्युत् खरिद बिक्री (पीपीए) सम्झौता भएको छ । पीपीएको म्याद ३० जुन २०२१ सम्म रहेको छ । हिउँदमा उत्पादन घटेर एक तिहाइमा झरेपछि हाल विद्युत् प्राधिकरणले ७ सय ८० मेगावाटसम्म भारतीय बजारबाट आयात गरिरहेको छ, त्यो झण्डै ६६ प्रतिशत हो । ढल्केबरबाहेक १३२ केभीबाट झण्डै ३ सय ५० मेगावाट र ३३ केभीबाट ५० मेगावाट प्राधिकरणले बिजुली आयात गरिरहेको छ । प्राधिकरणका अनुसार, हाल साढे १४ सय बिजुलीको माग छ । एक्सचेन्ज बजारमा भने प्राधिकरणले चाहेअनुसार बिजुली लिन सक्छ । महंगो पीपीए दर भएको बेला नेपालले एक्सचेन्ज बजारमा बिजुलीमा प्रतिष्पर्धा नगर्न पनि सक्छ तर स्वदेशी उत्पादन घटेकोले पिक आवरमा लिनैपर्ने बाध्यतामा प्राधिकरण छ ।
भारतीय एक्सचेन्ज बजारबाट विद्युत् खरिदका लागि प्राधिकरणका तर्फबाट सम्पूर्ण कारोबार भारतीय नोडल कम्पनी एनभीभीएनले गर्ने प्राधिकरणले जनाएको छ । एनभीभीएनले हरेक दिनको कारोबारसम्बन्धी विवरण प्रत्येक दिन साँझ ६ बजे प्राधिकरणलाई पठाउने छ भने एक्सचेन्ज बजारमा कारोबार भएको विद्युत्को दैनिक बिल एनभीभीएनले पेस गरेपछि ५ दिनभित्रमा प्राधिकरणले भुक्तानी पठाउनु पर्ने व्यवस्था गरिएको कार्यकारी निर्देशक शाक्यले जानकारी दिए ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्