कारोबार संवाददाता
आइतवार, चैत्र १७, २०७५
763

सरकारले आयोजना गरेको दुईदिने लगानी सम्मेलन शनिबार सकिएको छ । सम्मेलनमा साढे ३२ खर्बका ७७ परियोजना शोकेस गरिएको थियो । सम्मेलनका क्रममा विभिन्न लगानीकर्ताले विभिन्न आयोजनामा लगानी गर्ने घोषणा पनि गरेका छन् । ३९ देशका ७ सयभन्दा बढी विदेशी लगानीकर्तासहितको सम्मेलनमा विभिन्न ६५ प्यानलिस्टका रूपमा सहभागी थिए । लगानी सम्मेलनको शुभारम्भका अवसरमा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलगायतले नेपालमा राजनीतिक स्थिरता रहेको, नेपाल आर्थिक समृद्धिको बाटोमा अघि बढेको भन्दै लगानीकर्तालाई आह्वान गरेका थिए । सम्मेलनको उद्घाटन सत्रमा प्रधानमन्त्रीलगायतका विशिष्ठ व्यक्तिहरूले गरेको सम्बोधनका मुख्य अंशहरू :

नेपालमा लगानी गर्नु जोखिमरहित छ
केपी शर्मा ओली
प्रधानमन्त्री
अहिले हामीसँग राजनीतिक मात्र नभई नीतिगत स्थिरता पनि छ । सरकारले उच्च आर्थिक वृद्धिदर हासिल गर्ने योजना अघि सारेको छ । राष्ट्रिय योजना आयोगले अबको पाँच वर्षमा नेपाललाई ८८ अर्ब डलर लगानी गर्नु आवश्यक छ । यसका लागि हाम्रो आन्तरिक स्रोत मात्रै पर्याप्त हुन्न । विदेशी लगानी चाहिन्छ । यसका लागि सार्वजनिक निजी साझेदारी (पीपीपी) अघि बढाएको छ । हामी फेयर प्रतिस्पर्धामा विश्वास गर्छौं ।
दोहोरो करमुक्ति सम्झौता ११ देशसँग भइसकेको छ । थप ६ देशसँग गर्ने तयारी सरकारको छ । यो सम्झौतापछि एक देशमा तिरेको कर सोही शीर्षकमा अर्को देशमा तिर्नु पर्दैन । हामी रुचि राख्ने देशसँग द्विपक्षीय लगानी प्रवद्र्धन तथा संरक्षण सम्झौता (बिप्पा) पनि गर्छौं । नेपालले हालसम्म भारतसहित ६ वटा मुलुकसँग बिप्पा गरिसकेको छ । भारतबाहेकका देशसँग भएको सम्झौता कार्यान्वयनमा छ । अन्य आधा दर्जन देशले बिप्पा सम्झौता गर्न प्रस्ताव गरिसकेका छन् । आर्थिक नीति र विदेशी लगानी स्वागतका हिसाबले नेपाल उदार मुलुक हो । हामीले लगभग सबै क्षेत्रमा शतप्रतिशत लगानी खुला गरेका छौं । कर छुटको सुविधा पनि कानुनमै उल्लेख गरिएको छ ।
एक वर्षमा सरकारले वैदेशिक लगानी भिœयाउनका लागि कानुनी र प्रक्रियागत सुधार गरी वातावरण तयार पारेका छौं । त्यसका लागि संसद्ले विभिन्न कानुन जारी गरिसकेको छ । हामीसँग अहिल्यै अनलाइन दर्ता र पेमेन्ट प्रणाली छ । अब चाँडै स्वचालित बनाउँदैछौं । लगानीकर्ताका लागि सहजीकरण गर्न एकद्वार प्रणालीको व्यवस्था गरिएको छ । २ सय मेगावाटमाथिका जलविद्युत् आयोजना र ६ अर्बभन्दा बढीका परियोजना लगानी बोर्डमार्फत अघि बढाउँदै छौं । यसमा अब एकद्वार प्रणालीमार्फत अघि बढ्छ । यही निकायमार्फत वैदेशिक लगानीको प्रक्रियामा सहजीकरण हुन्छ । सामाजिक सुरक्षाको अवधारणा पनि अघि बढाएका छौं ।
नेपालसँग जनसांख्यिक लाभ भएको, युवापुस्ता अंग्रेजी भाषामा पनि अभ्यस्त र ज्यालादर सस्तो भएकाले विदेशी लगानीकर्ताका लागि अनुकूल देश छ । अर्थतन्त्रका सूचकांक राम्रो रहेकाले नेपालमा लगानी गर्नु जोखिमरहित छ । उद्योग–व्यवसाय र लगानीसम्बन्धी विवाद फास्टट्र्याकबाट हेर्न सक्ने स्वतन्त्र अदालत हाम्रो न्यायिक प्रणालीको आधार हो । देशभित्र र बाहिर सडक सञ्जाल सुध्रिँदै छ । काठमाडौं–तराई द्रुतमार्ग अहिले यथार्थ बन्दैछ । सडकबाहेक रेल र जलमार्ग तथा प्रसारणलाइनबाट पनि दुवै छिमेकीसँग जोडिनेछन् । उद्योगका लागि चौबीसै घण्टा विद्युत् उपलब्ध गराइएको र आवश्यकताभन्दा बढी विद्युत् चाँडै उत्पादन हुँदैछ । सरकारले स्थापना गरेको विशेष आर्थिक क्षेत्र (सेज) मा उद्योग स्थापनाका लागि पूर्वाधार र सेवा दुवै आकर्षक छ । हरेक प्रदेशमा एउटा औद्योगिक क्षेत्र स्थापना गर्ने हाम्रो उद्देश्य छ । हरेक स्थानीय तहमा साना तथा मझौला उद्यम प्रवद्र्धन गर्न औद्योगिक गाउँ स्थापना गर्ने सरकारको योजना छ । चीन र भारतजस्ता ठूला अर्थतन्त्रको बीचमा नेपालको अवस्थिति पनि लगानीकर्ताका लागि फाइदाजनक छ । चीन र भारत दुवैले नेपालबाट निर्यात हुने धेरै सामानमा भन्सार छुट दिएका छन् । नेपालमा लगानी गर्नेका लागि जलविद्युत्सँगै कृषि, पर्यटन र खानीजस्ता क्षेत्र पनि आकर्षक छन् ।

हामीलाई विदेशी लगानी चाहिएको छ
युवराज खतिवडा
अर्थमन्त्री
पहिलो, यो लगानी सम्मेलनले निजी क्षेत्रको लगानीको उचित वातावरण निर्माण गर्नेछ । दोस्रो, यसका लागि लक्षित गरेर लगानी सम्बद्ध कानुनहरू संशोधन गरिएका छन् । लगानीमैत्री बनाइएको छ । यसले नेपाल लगानीका लागि गन्तव्य मुलुक हो भनेर चिनाउँछ । तेस्रो, यो लगानी सम्मेलनमा लगानीका लागि परियोजनाहरू शोकेस गरिएको छ । विदेशी लगानीकर्ताले परियोजनाहरू छानेर त्यसका लागि समझदारी गर्न पनि सक्छन् । अर्को स्वदेशी र विदेशी लगानीकर्ताहरूको नेटवर्किङ गर्ने यो अवसर पनि हो । यसका लागि सरकारले सहजीकरण गर्छ । नेपालले दु्रतगतिको विकास चाहेको छ । प्राकृतिक, वित्तीय र मानव जनशक्तिको विकासमा जोड दिएको छ । नेपालमा अहिले स्थिर सरकार छ र सरकारसँग विकासको भिजन पनि छ । नेपालले ७ प्रतिशत बराबरको आर्थिक वृद्धिदर हासिल गर्दै आएको छ । दोहोरो अंकको आर्थिक वृद्धिदर हासिल गर्ने लक्ष्य सरकारको छ । सरकारले ऊर्जा, पर्यटन, उत्पादनमा आधारित उद्योग, भौतिक पूर्वाधारलगायतलाई जोड दिएको छ । कर प्रणाली पारदर्शी छ । कर्पोरेट कर प्रतिस्पर्धी छ । अहिले नेपाल उच्च आर्थिक वृद्धिदरको यात्रामा छ । यसैलाई आधार मानेर सरकारले समृद्ध नेपाल, सुखी नेपालीको योजना अघि सारेको छ । नेपालको मध्यआय भएको मुलुकका रूपमा स्तरोन्नति हुने योजना छ । यसका लागि लगानीको उच्च महत्व छ । आर्थिक रूपान्तरणका लागि नेपाल अघि बढेको छ । उच्च आर्थिक वृद्धिको मार्गमा जान अहिलेको घरेलु पुँजी, प्रविधि र बजार उच्च आर्थिक वृद्धिदरका लागि पर्याप्त छैन । यसकारण हामीलाई विदेशी लगानी चाहिएको छ । औद्योगीकरण, आधुनिक पूर्वाधार विकास, रोजगारी सिर्जना, आयातको प्रतिष्ठापन, उच्च प्रविधिको विकासलगायतको खाँचो छ । धेरै क्षेत्रमा निजी क्षेत्रको लगानी सरकार प्रोत्साहन गर्न चाहन्छ । विदेशी लगानीकर्तासँग सार्वजनिक–निजी साझेदारीका विभिन्न मोडलमा काम गर्न सरकार तयार छ । यसका लागि सरकारले क्षेत्रगत सुधारका काम अघि बढाएको छ । यसका लागि धेरै निकाय खडा पनि भएका छन् । कानुन पनि निर्माण गरिएका छन् । लगानीकर्तालाई सहज हुने गरी सरकारले कर प्रणाली र कानुनमा सुधार गरेको छ ।

देश विकासका लागि विदेशी लगानी आवश्यक छ
रामशरण महत
पूर्वअर्थमन्त्री
नेपालमा सन् १९९० देखि उदारीकरण सुरुवात भएको हो । यसले निकै सकारात्मक मोड लिएको छ । आर्थिक उदारीकरणको युग सुरु भयो । आर्थिक उदारीकरण गर्ने सबै क्षेत्रमा निजी र विदेशी लगानी खुल्ला भयो । यसले नेपालको विकासमा धेरै सकारात्मक भूमिका खेल्यो । आर्थिक उदारीकरणका कारण उद्योग क्षेत्रमा उल्लेखनीय विकास भएको छ । यो अभियानमा विभिन्न राजनीतिक अवरोध आएको छ । देशको समृद्धिमा निकै महत्व पूर्ण भूमिका खेलेको आर्थिक उदारीकरणमा पछि राजदरबार हत्याकाण्ड, जनयुद्ध, भूकम्पजस्ता विविध कारणले अवरोध भयो, तर यसकै जगमा नेपालले विकासमा फड्को मा-यो । सामाजिक विकासमा त धेरै अघि बढ्यो । सामाजिक क्षेत्रमा नेपालले गरेको प्रगति दक्षिण एसियामै उच्च छ । यति धेरै अवरोधका बीच पनि नेपालको सामाजिक क्षेत्रमा निकै प्रगति भएको छ । न्यून आर्थिक वृद्धि हुँदा पनि गरिबी न्यूनीकरणमा नेपाल एसियाको नमुना देश हुन सकेको छ । नेपाल अति कम विकसित राष्ट्रबाट स्तरोन्नतिका लागि सामाजिक क्षेत्रमा प्रगति भए पनि आर्थिक वृद्धिको अवस्था कमजोर देखिएको छ । यसकारण अहिलेको नेपालमा प्रमुख एजेन्डा आर्थिक वृद्धिदर नै हो । यसका लागि विदेशी लगानी आवश्यक छ । नेपालको कृषि, पूर्वाधार, जडीबुटी क्षेत्र पनि लगानीका लागि आकर्षक क्षेत्र हुन् । ऊर्जामा ठूलो सम्भावना छ । नेपाल र भारतबीच विद्युत् व्यापार सम्झौतासमेत भैसकेको छ । यस्तो अवस्थामा नेपालको आर्थिक समृद्धिका लागि विदेशी लगानी आउनु आवश्यक छ । विदेशी लगानीमार्फत देशको विकास गर्न सकिन्छ । विदेशी लगानीबारे निजी क्षेत्रमा केही निराशा देखेको छु । विदेशी लगानी आउँदैमा स्वदेशी लगानीकर्ता निराश हुनु पर्दैन । विगतमा नेपालको बैंकिङ क्षेत्रमा विदेशी लगानी भिœयाउँदा निजी क्षेत्र डराएको थियो, तर त्यो डर अन्ततः फेल खायो । विदेशी लगानीले नेपालमा निजी वित्तीय क्षेत्र वृद्धिमा टेवा पुग्छ । विदेशी लगानीकर्ता आउँदा विदेशी पुँजी मात्र नभई प्रविधिसमेत आउँछ । यसले धेरै अवसर सिर्जना गर्छ । देश विकासका लागि स्वदेशी लगानी पर्याप्त छैन, विदेशी लगानीको अनिवार्य आवश्यकता छ । देशको पूर्वाधार विकासका लागि सरकारी, निजी, सार्वजनिक र विदेशी लगानीको उत्तिकै खाँचो छ ।

प्रविधि आदान–प्रदानमा सहकार्य गर्न सक्छन्
यू थङ टुन
युनियन मन्त्री, लगानी तथा विदेशी आर्थिक मामिला
विश्वमा आ–आफ्नो देशको विकासका लागि विभिन्न प्रयास हुँदै आएका छन् । यसका लागि विभिन्न समझदारी पनि बनेका छन् । विकासोन्मुख र विकसित सबै राष्ट्रले वैदेशिक लगानीलाई उच्च प्राथमिकता दिएका छन् । यसका लागि प्रतिस्पर्धा पनि छ । यसमा एसियन राष्ट्रहरू अघि बढेका छन् । दक्षिण एसियाका देशहरू आर्थिक विकासमा केन्द्रित छन् । आर्थिक विकासका लागि लगानीलाई उच्च महत्व दिनु आवश्यक छ । आर्थिक वृद्धिका लागि स्थिर सरकार र राजनीतिको महत्व पूर्ण भूमिका हुन्छ । यसका लागि बृहत् नीतिको आवश्यकता हुन्छ । नेपालमा अहिले स्थिर सरकार छ । सरकारले केही भिजन अघि सारेको पनि देखिन्छ । अहिले नेपालका लागि त्यो वातावरण देखिएको छ । गरिबी निवारणमा नेपालले गरेको प्रगति राम्रो गरेको छ । सामाजिक सूचकांकहरूमा समेत प्रगति देखिएको छ । दिगो विकासमा पनि नेपालले अघि बढाएका कदमहरू सकारात्मक छन् । अहिले नेपालले वैदेशिक लगानी स्वीकृतिको प्रक्रिया पनि सरलीकृत गरेको छ । नेपालको अर्थतन्त्र कृषिजन्य उद्योगमा आधारित छ । यसमा नेपाल र म्यानमारको अवस्था उस्तै छ । यसका लागि उत्पादनशील क्षेत्रको विकास महत्व पूर्ण हुन्छ । यसमा दुवै देशले प्रविधि आदान–प्रदानमा सहकार्य गर्न सक्छन् । मलाई लाग्छ, कृषिलगायतका धेरै क्षेत्रमा लगानीको सम्भावना छ । नेपाल र म्यानमारबीच लगानीका लागि सहकार्य गर्न सकिन्छ । मुख्यतया वैदेशिक लगानी र सुरक्षा दुवै महत्व पूर्ण हुन्छन् ।

नेपालको आर्थिक वृद्धिमा साझेदार हुन चाहन्छु
हाथ्र्विग स्चाफर
उपाध्यक्ष, विश्व बैंक
विगतमा नेपालले गरिबी निवारणमा गरेको प्रगति प्रशंसनीय छ । नेपालले सन् २०३० भित्र मध्य आय भएको मुलुकका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य राखेको छ । यसका लागि आर्थिक वृद्धिदर ७ प्रतिशतभन्दा बढी हुनुपर्छ । आर्थिक क्षेत्रमा बढी लगानी आवश्यक छ । लगानी सम्मेलन वैदेशिक लगानी आकर्षण गर्नका लागि आयोजना गरिएको पनि हो । यसलाई लक्षित गरी नेपाल सरकारले केही नयाँ पुनर्सुधारको काम पनि गरेको छ । वैदेशिक लगानी तथा प्रविधि हस्तान्तरण ऐन (फिटा) ल्याएको छ । सार्वजनिक निजी साझेदारी (पीपीपी) र लगानी ऐनमा सुधार गरिएको छ । यी सुधार गरिएका कानुनहरू कार्यान्वयन गर्नु आवश्यक छ । यसमा निजी क्षेत्रको सहभागिता बढाउनु आवश्यक छ । नेपाललाई बनाउन आवश्यक स्रोतहरूको व्यवस्थापनका लागि लगानीकर्ता र विकासका साझेदारहरू तयार छन् । नेपालमा लगानीको ठूलो सम्भावना छ । जलविद्युत् विकासमा पनि ठूलो सम्भावना छ । यसमा वैदेशिक लगानी आकर्षण गर्नु आवश्यक छ । विश्व बैंक नेपालमा लगानी वृद्धि गर्न तथा विभिन्न सुधारका कामका लागि सहयोग गर्न तयार छ । विश्व बैंक नेपालको आर्थिक वृद्धिमा साझेदार हुन चाहन्छ । पहिलेदेखि विश्व बैंकले सहयोग गर्दै आएको छ । भविष्यमा निरन्तरता हुन्छ ।

पूर्वाधार क्षेत्रमा अझ ठूलो लगानी आवश्यक छ
शिक्छिन चेन
उपाध्यक्ष, एसियाली विकास बैंक
एसियाली विकास बैंकले नेपालको पूर्वाधार क्षेत्रमा निरन्तर रूपमा सहयोग गर्दै आएको छ । जलविद्युत्, प्रसारणलाइन, सडकलगायतका क्षेत्रमा विभिन्न परियोजनाहरू सञ्चालित छन् । सन् २०१८ मा मात्र ६ सय मिलियन डलर (६६ अर्ब रुपैयाँ) बराबरको सहयोगको प्रतिबद्धता गरिसकेको छ । भविष्यमा पनि सहयोग जारी रहन्छ । एसियाली विकास बैंकले सन् २०२० देखि २०२४ सम्मका लागि नयाँ साझदारी रणनीति निर्माण गर्न लागेको छ । अहिले नेपालमा आर्थिक विकासलाई अघि बढाउने उपयुक्त अवस्था छ । स्थिर सरकार छ । अर्थतन्त्रमा सुधार गर्न तथा लगानी आकर्षणका लागि देखिएका चुनौतीहरूको सम्बोधन गर्नका लागि पनि उपयुक्त अवसर छन् । धेरै कानुनी र नीतिगत सुधार भएका छन् । बाँकी रहेका चुनौतीहरू समाधान गर्नका लागि पनि सुधारको खाँचो छ । अहिलेको अवस्थामा नेपालले आर्थिक र सामाजिक विकासमा उच्च केन्द्रित गर्नुपर्छ । अतिकम विकसित (एलडीसी) बाट स्तरोन्नतिका लागि नेपाललाई पूर्वाधार क्षेत्रमा अझ ठूलो लगानी आवश्यक छ । अहिले यसका लागि सीमित स्थानीय स्रोत छ । वैदेशिक लगानीसहितको बाह्य स्रोतको परिचालनमार्फत एलडीसीबाट स्तरोन्नति हुने नेपालको लक्ष्य पूरा गर्न सकिने अवस्था छ । नेपालले स्वदेशी तथा विदेशी लगानी आकर्षणका लागि विभिन्न कदम अघि बढाएको छ । चीनसँग ट्रान्जिट ट्रासपोर्ट तथा भारत र बंगलादेशसँग ऊर्जामा सहकार्य गर्ने समझदारी गरेको छ । यसले पनि वैदेशिक लगानीमा सहयोग पु-याउँछ ।