भीम गौतम
बुधवार, श्रावण २, २०७५
1516

विद्युत् विकास विभागमार्फत २६ हजार २ सय ६८ मेगावाट बराबरका ५ सय १६ जलविद्युत् आयोजनाले अनुमतिपत्र (लाइसेन्स) पाएका छन् । ५ सय किलोवाटको फर्पिङ जलविद्युत् आयोजनाबाट नेपालको जलविद्युत् इतिहास सुरु भएर हालसम्म १ हजार ६१ मेगावाट मात्र विद्युत् उत्पादन भए पनि लाइसेन्स लिएका जलविद्युत् आयोजनाको संख्या र क्षमता यति धेरै रहेको हो । १ सय ७ वर्षको जलविद्युत् इतिहासमा उत्पादन बल्ल १ हजार मेगावाटमात्र नाघेकोमा हाल यति धेरै आयोजना सर्भेक्षण, उत्पादन लगायतका विभिन्न चरणमा हुनुलाई जलविद्युत् क्षेत्रमा सुन्दर भविष्यको रूपमा हेरिएको छ । विद्युत् विकास विभागमार्फत २६ हजार २ सय ६८ मेगावाट बराबरका ५ सय १६ जलविद्युत् आयोजनाले अनुमतिपत्र (लाइसेन्स) पाएका छन् । ५ सय किलोवाटको फर्पिङ जलविद्युत् आयोजनाबाट नेपालको जलविद्युत् इतिहास सुरु भएर हालसम्म १ हजार ६१ मेगावाट मात्र विद्युत् उत्पादन भए पनि लाइसेन्स लिएका जलविद्युत् आयोजनाको संख्या र क्षमता यति धेरै रहेको हो ।
१ सय ७ वर्षको जलविद्युत् इतिहासमा उत्पादन बल्ल १ हजार मेगावाटमात्र नाघेकोमा हाल यति धेरै आयोजना सर्भेक्षण, उत्पादन लगायतका विभिन्न चरणमा हुनुलाई जलविद्युत् क्षेत्रमा सुन्दर भविष्यको रूपमा हेरिएको छ । विद्युत् विकास विभागका अनुसार, १८ हजार २ सय ८ मेगावाट बराबरका ३ सय ११ जलविद्युत् आयोजनाले विद्युत् उत्पादनको सर्भेक्षण अनुमतिपत्र पाएका छन् भने ४ हजार ९ सय ७८ मेगावाट बराबरका १ सय ७८ आयोजनाले विद्युत् उत्पादनको अनुमतिपत्र पाएका छन् ।

त्यसैगरी ३ हजार ८२ मेगावाट बराबरका २७ आयोजनाले सर्भेक्षण सकेर उ्रत्पादनको अनुमतिपत्र पाउनका लागि आवेदन दिएका छन् । मंगलबार आयोजना विद्युत् विकास विभागको २५ औ रजत जयन्तीमा दिइएको जानकारी अनुसार, सर्भेक्षण अनुमतिपत्रका लागि ९ सय ८ मेगावाट बराबरको आवेदन परेको छ । विभागका महानिर्देशक नवीनराज सिंहले जलविद्युत् अनुमतिपत्रको व्यवस्थापनलाई सहज र सरल बनाएको बताउँदै विभाग जलविद्युत् प्रवद्र्धकहरूलाई सहजीकरण गर्न तयार रहेको बताए । “पछिल्लो समयमा जलविद्युत् आयोजनाहरूको लाइसेन्स लिनेको संख्या बढेको छ, विभागले यसमा सहजीकरण गरेको छ,” उनले भने ।
 २५ हजार मेगावाटलाई अनुमतिपत्रः मन्त्रीऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री वर्षमान पुनले १० वर्षमा १५ हजार मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्ने लक्ष्यलाई पूरा गरिछाड्ने बताउँदै यसका लागि २५ हजार मेगावाट बराबरका आयोजनालाई अनुमतिपत्र दिने बताए । “प्रसारण लाइनको गुरुयोजना निर्माण गरेर र जलविद्युत् आयोजनामा स्पष्ट रणनीति योजनाका साथ सरकार अघि बढेको छ,” उनले विभागको रजत जयन्तीमा भने, “अब एक हजार मेगावाट उत्पादन पु-याउन १ सय ७ वर्ष कुर्नुपर्दैन, १० वर्षभित्र १५ हजार मेगावाट उत्पादन गर्छौं ।”राष्ट्रिय योजना आयोगका सदस्य डा. कृष्णप्रसाद ओलीले सरकारले अघि बढाएको हरेक घर, ऊर्जा घरको नारालाई अघि बढाएको बताउँदै ऊर्जा विकासका लागि सरकारले निजी क्षेत्रसँग सहकार्य गरेर अघि बढ्ने बताए । ऊर्जाका विविधीकरण र ऊर्जा प्रणालीलाई क्षेत्रीय रूपमा जोड्नेगरी सरकारले आफ्नो गृहकार्य अघि बढाएको बताए । कार्यक्रममा मन्त्री पुन र सदस्य ओलीले आर्थिक वर्ष २०७४-०७५ मा विद्युत् उत्पादन गर्ने १५ जलविद्युत् प्रवद्र्धकका साथै विभाग र ऊर्जा मन्त्रालयका पूर्वसचिवहरू, सह–सचिवहरू, महानिर्देशक, उमहानिर्देशक लगायतका कर्मचारीहरूलाई सम्मान गरेका थिए ।
 ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ सचिव अनुपकुमार उपाध्यायले ऊर्जा क्षेत्रका कायम गर्नका लागि धेरै निकायहरू खडा भएको बताउँदै यसको विकास लागि एउटै निकायको खाँचो रहेको बताए । मन्त्रालयका अर्का सचिव डा. सञ्जय शर्माले ऊर्जाको विकासका लागि सरकारले अनुसन्धान र विकास केन्द्र बनाउनुपर्ने बताउँदै वहुउद्देश्यीय आयोजना अघि बढाउन र सम्भाव्यता अध्ययनको पुनरावालेकन गर्न विभागको क्षमता अभिवृद्धि गर्नुका साथै लगानी प्रवद्र्धनको वातावरण बनाउन विभाग अघि बढ्नुपर्ने बताए । स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था इप्पानका अध्यक्ष शैलेन्द्र गुरागार्इंले कुनै बेला वर्षभरिका २.४ मेगावाटको एउटा मात्र जलविद्युत् आयोजनाहरू निर्माण भएको सरकारले सार्वजनिक गर्ने बजेटमा उल्लेख हुने लाजमर्दो अवस्था रहेको बताउँदै अहिले निजी क्षेत्रबाट मात्र बर्सेनि दर्जनभन्दा बढी उत्पादन हुनुले जलविद्युत्को भविष्य सुन्दर देखिएको बताए । सरकारले स्वदेशी लगानीकर्तालाई प्रोत्साहन दिएर अघि बढ्न सके बढी विद्युत् उत्पादन भएर यसमार्फत देशमा आर्थिक सम्वृद्धि हुन सक्ने बताए । 
वर्षभरिको उत्पादन १०४ मेगावाटराष्ट्रिय योजना आयोगले तयार पारेको त्रिवर्षीय योजनामा आर्थिक वर्ष २०७४-०७५ भित्र ८ सय ५० मेगावाट उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखेको थियो भने नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले २ सय ५० मेगावाट बराबरको लक्ष्य राखेको थियो । तर, गत वर्ष १ सय ४ मेगावाटमात्र विद्युत् उत्पादन भएको छ । गत वर्ष ४५६ मेगावाटको माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत् आयोजना निर्माण सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखेपनि सम्पन्न भएन भने निजी क्षेत्रका केही आयोजनाहरू पनि सम्पन्न भएनन् ।
आर्थिक वर्ष २०७३-०७४ मा आयोजनाको त्रिवर्षीय लक्ष्यमा २ सय मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखेपनि १ सय १६ मेगावाट विद्युत् उत्पादन भएको थियो । विद्युत् विभागका अनुसार विद्युत् प्राधिकरण प्रवद्र्धक रहेको ३० मेगावाटको चमेलियाबाहेक निजी क्षेत्रबाट मन्दकिनी हाइड्रोपावर प्रवद्र्धक रहेको ४ मेगावाटको सर्दिखोला, सिवानी हाइड्रोपावर प्रवद्र्धक रहेको ४.९५ मेगावाटको फावाखोला र माउण्ट कैलाश इनर्जी प्रवद्र्धक रहेको १३.६० मेगावाटको थापाखोला जलविद्युत् आयोजनाको निर्माण सम्पन्न भएको छ । यसैगरी, सिक्लेस हाइड्रोपावर प्रवद्र्धक रहेको १३ मेगावाटको मदक्यु खोला, पन्चकन्या हाइड्रो पावर प्रवद्र्धक रहेको ६.१० मेगावाट अप्पर माईसी, ईलाम दिव्यश्वरी हाइड्रो पावर प्रवद्र्धक रहेको ४ मेगावाटको सभखोला, पुवाखोला १ हाइड्रोपावर प्रवद्र्धक रहेको ४ मेगावाटको पुवाखोला १ र गर्ज्याङ उपत्यका हाइड्रोपावर प्रवद्र्धक रहेको २.८३ मेगावाटको चाके खोला र युनियन हाइड्रोपावर प्रवद्र्धक रहेको ३ मेगावाटको मिदिम जलविद्युत् आयोजना गत वर्ष सम्पन्न भएका छन् ।
 मोलुङ हाइड्रोपावर प्रवद्र्धक रहेको ७ मेगावाटको मोलुङ, हिमाल दोलखा हाइड्रोपावर प्रवद्र्धक रहेको ८ मेगावाटको माइसाना क्यासकेड, भोलुङ इनर्जी प्रवद्र्धक रहेको ३.७५ मेगावाटको द्धारी खोला, द्रोणन्चल हाइड्रोपावर प्रवर्द्धक रहेको ०.६० मेगावाटको ढुंगे जीरी तथा सिउरी भुमे माइक्रो हाइड्रो प्रवर्द्धक रहेको ०.२३ मेगावाटको सिउरी भुमे जलविद्युत् आयोजना पनि गत वर्ष सम्पन्न भएको छ । योजना आयोगले भने चालु वर्षमा चार सय मेगावाट बराबरका आयोजना निर्माण सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखेको छ । 


अनुमतिपत्र मेगावाट
दरखास्त सर्भेक्षण         ९०८
सर्भेक्षण                १८२०८  
दरखास्त उत्पादन      ३०८२  
उत्पादन                ४९७८ 
सञ्चालन                १०६१ 
स्रोतः विद्युत् विकास विभाग

सातामा धेरै पढिएको